مرضیه زینلی

وكيل پايه يك دادگستری

09155203659
MZ5203659@gmail.com

مسائل حقوقی ارث

مسائل حقوقی ارث

مسئله ارث و ماترک از همگانی‌ترین مسائل حقوقی است و همگان نیاز دارند از قوانین مدنی مربوط به ارث و مسائل آن آگاه شوند. ناآگاهی و بی‌اطلاعی از این حقوق منجر به شکایات و دعاوی زیادی شده است چنانکه در صد بالایی از پرونده‌های قضایی به مشاجرات ورّاث تعلّق دارد.

در این مقاله مهم‌ترین مسائل حقوقی ارث بیان می‌گردد. دانستن این مسائل ضمن افزایش آگاهی و اطّلاع شما از قوانین مدنی مربوط به ارث، به احقاق حقوق شما و اطرافیانتان یاری خواهد رساند.

 

ارث (ترکه)

ارث یا ترکه به اموالی گفته می‌شود که متوفی از خود به جا می‌گذارد. این اموال اعم از دارایی‌های منقول و غیر منقول شخص متوفی است. به محض فوت، ورثه حق تصرف فوری در ماترک متوفی دارند امّا حقوق متوفی و ادارۀ ماترک و همچنین پرداخت دیون پیش از حق تصرف ورثه قرار دارند.

 

حقوق و دیون متوفّی

مالکیت ورثه بر ترکه مستقر نمی‌گردد مگر اینکه حقوق و دیون متوفی را پرداخت نمایند. حقوق متوفی عبارتند از:

  1. هزینه کفن و دفن.
  2. هزینه حفظ و اداره ماترک.
  3. پرداخت دیون و بدهی‌های متوفی؛ اعم از دیون و بدهی‌های دارای وثیقه و یا بدون وثیقه. نفقه ایام معدوده و مهریه زوجه نیز جزو دیونی است که باید از ماترک متوفی پرداخت گردد.
  4. موصی به (آنچه که وصیت شده است) اگر متوفی برای بیش از ثلث اموال خود، وصیّت کرده باشد اجرای وصیّت منوط به اجازۀ ورثه خواهد بود مگر اینکه وصیت به دیون و بدهی‌های متوفی متعلّق باشد.

امّا بدهی‌ها و دیون شخص به ورثه نمی‌رسد و ورثه ملزم به پرداخت دیون متوفی از غیر ماترک نیستند. بدهی‌ها و دیون تنها به ارثیه و ترکه تعلّق خواهد داشت.

 

وصیّت‌

سؤالی که در مورد وصیّت وجود دارد این است که وصیّت‌نامه تا چه حد در تقسیم و تخصیص ماترک مؤثر است؟ و اگر متوفی در وصیّت‌نامۀ خود وارثی را از ارث محروم کرده باشد تکلیف چیست؟

خوب است بدانید که فرد تا زمانی که در قید حیات است اختیار تام در واگذاری اموال خود را داراست امّا اینکه بخواهد تکلیف اموال بعد از مرگ خود را مشخّص کند با محدودیّت‌هایی همراه است. چنانکه فرد نمی‌تواند به موجب وصیّت، ورثۀ قانونی خود را از ارث محروم کند و یا سهم‌الارث قانونی وارثان را تغییر دهد.

هم‌چنین وصیّت‌نامه تنها برای ثلث ماترک لزوم اجرایی دارد برای مابقی ترکه اجازه و تنفیذ ورّاث نیاز است. طبق ماده 843 قانون مدنی، مفاد وصیت‌نامه اعم از محضری و غیرمحضری تا سقف ثلث ترکه معتبر و لازم‌الاجراست و ورثه موظف به پذیرش و اجرای آن می‌باشند.

 

ورثه (کسانی که ارث می‌برند)

آنچه که در تقسیم ارث مطرح می‌شود این است که چه کسانی از میّت ارث می‌برند و با به عبارتی ورثه شاما چه افرادی است؟

در جواب باید گفت؛ دو گروه از متوفی ارث می‌برند:

اول: کسانی که خویش نسبی هستند، یعنی کسانی که با میّت نسبت خونی دارند؛ مانند پدر و مادر و فرزندان.

دوم: کسانی که خویش سببی  هستند یعنی کسانی که به واسطۀ ازدواج با میّت نسبت پیدا کرده‌اند که در این مورد تنها همسران را شامل می‌شود. همسری که در عقد دائم است از ارث بهره‌مند می‌شود امّا همسری که در عقد موقت باشد ارثی نخواهد برد.

امّا ورّاث نسبی طبق ماده 862 قانون مدنی دارای طبقاتی است که در صورت عدم وجود طبقه‌های جلوتر به طبقه‌های بعدی ارث تعلق خواهد گرفت.

طبقۀ اول: والدین و فرزندان متوفی هستند. اگر فرزندان در قید حیات نباشند فرزندان فرزندان یعنی نوه‌ها و اگر نوه‌ها نیز در قید حیات نباشند فرزندان نوه‌ها از ارث بهره مند می‌شوند. در صورتی که هیچ یک از اشخاص این طبقه وجود نداشته باشند، طبقه دوم از متوفی ارث می‌برند.

طبقۀ دوم: پدربزرگ و مادربزرگ متوفی و خواهر و برادر وی هستند. چنانچه پدربزرگ و مادربزرگ در قید حیات نباشند پدر و مادر ایشان -در صورت زنده بودن- از متوفی ارث می‌برند. همچنین اگر خواهر و برادران متوفی، زنده نباشند فرزندان و نوادگان ایشان به ترتیب وارث خواهد بود. در صورتی که هیچ یک از افراد این طبقه در قید حیات نباشند، ارثیه به طبقۀ سوم تعلّق خواهد گرفت.

طبقۀ سوم: اقوامی همچون عمو، عمّه، دایی و خاله هستند. اگر هیچ یک از این افراد در قید حیات نباشند فرزندان و نوادگان ایشان از ارثیه بهره‌مند خواهند شد. امّا اگر از این طبقۀ سوم نیز کسی در قید حیات نباشد، طبق ماده 866 قانون مدنی اموال متوفی به حکومت اسلامی تعلّق خواهد گرفت.

قابل توجه است که در هر یک از این گروه‌ها با وجود حتیّ یک فرد در ردۀ اوّل، به ردۀ دوم ارثیه‌ای تعلّق نخواهد گرفت. بدین معنی که اگر در زمان فوت شخص دارای فرزند و یا فرزندانی باشد، به هیچ یک از نوادگان وی ارثی تعلّق نمی‌گیرد. و اینکه حق ارث همسر در صورت وجود یا عدم وجود هر یک از طبقه‌‌‌های فوق، محفوظ خواهد بود.

 

سهم‌الارث

سهم‌الارث ورثه بسته به نسبت سببی و نسبی‌ای که با متوفی دارند متفاوت است. سهم‌الارث پسر دو برابر دختر است که بسته به تعداد فرزندان و وجود و عدم وجود بقیۀ وراث متغیر خواهد بود. امّا سهم‌الارث بعضی از ورّاث با کسر معیّنی مشخص می‌شود که در اصطلاح «فرض» خوانده می‌شود.  صاحبان فرض‌‌ها به ترتیب بیشتر به کمتر، عبارتند از:

الف- کسانی که دو ثلث (دو سوم) ترکه را به ارث می‌برند:

  1. دو یا چند دختر؛ در صورتی که متوفی پسری نداشته باشد.
  2. دو یا چند خواهر؛ در صورتی که خواهر پدری باشند و متوفی برادر پدری نداشته باشد.

ب- کسانی که نصف (یک دوم) ترکه را به ارث می‌برند:

  1. تک دختر (در صورتی که تنها فرزند متوفی باشد).
  2. شوهر (در صورتی که متوفی فرزندی نداشته باشد).
  3. تک خواهر (بدون وجود خواهر یا برادری دیگر).

ج- کسانی که ثلث (یک سوم) ترکه را به ارث می‌برند:

  1. مادر؛ در صورتی که متوفی فرزندی نداشته باشد و پدر وی نیز در قید حیات نباشد.
  2. خواهر و برادر مادری؛ در صورتی که متوفی خواهر و برادر پدری نداشته باشد یک سوم اموالش به صورت مساوی بین خواهر و برادر مادری وی تقسیم می‌شود.

د- کسانی که ربع (یک چهارم) ترکه را به ارث می‌برند:

  1. شوهر؛ در صورتی که متوفی دارای فرزند باشد.
  2. زن؛ در صورتی که متوفی فرزندی نداشته باشد.

ﻫ - کسانی که سدس (یک ششم) ترکه را به ارث می‌برند:

  1. مادر؛ در صورتی که متوفی دارای فرزند باشد.
  2. پدر؛ در صورتی که متوفی دارای فرزند باشد.
  3. مادر؛ در صورتی که متوفی فرزندی نداشته باشد و پدر وی در قید حیات باشد.

و- کسانی که ثمن (یک هشتم) ماترک را به ارث می‌برند:

  • زن؛ در صورتی که متوفی دارای فرزند باشد.

 

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.
 
برچسب‌ها