مرضیه زینلی

وكيل پايه يك دادگستری

09155203659
MZ5203659@gmail.com

مسائل حقوقی چک

مسائل حقوقی چک

چک و مسئلۀ چک برگشتی مسائلی هستند بخش زیادی از شکایات و دعاوی مطروحه در دادگاه‌ها را به خود اختصاص داده است. متاسفانه عدم آگاهی افراد از قوانین چک موجب بروز مشکلات حقوقی بسیاری در این زمینه گردیده است. بسیاری افراد از چندو چون قوانین چک اطّلاعی ندارند و در این موارد با سؤالات گوناگونی رو به رو هستند. در این مقاله سعی شده به سؤالات متداول در مورد چک و قوانین مدنی و کیفری چک پاسخ داده شود.

 

چک  چیست؟

طبق ماده ۳۱۰ قانون تجارت، چک سندی از اسناد بازرگانی است که به موجب آن، صادر کننده چک، وجوهی را که نزد محال علیه(بانک) دارد کلاً یا بعضاً را به سود خود یا شخصی ثالث مسترد می نماید. طبق قانون، صادر کنندۀ آن باید در زمان صدور چک، مبلغ نوشته شده در چک را در حساب خود موجود داشته باشد.

قوانین مدنی چک  

  1. طبق ماده 2 و ماده 8 (اصلاحی سال 1372) قانون چک، چک‌هایی که در ایران صادر می‌شوند اعم از عهده بانک‌های داخل و خارج در حکم اسناد لازم‌الاجرا هستند.
  2. دارندۀ چک می‌تواند با مراجعه به بانک تمام مبلغ و یا در صورت عدم وجود تمام مبلغ قسمتی از آن را از بانک دریافت نماید.
  3. دارندۀ چک تنها در تاریخ مندرج در چک و پس از آن می‌تواند جهت وصول مبلغ چک اقدام نماید.
  4. در صورت عدم برابری مبلغ عددی و حروفی چک، بانک می‌تواند مبلغ کمتر را به دارندۀ چک پرداخت نماید.
  5. در صورت مغایرت امضای روی چک و امضای ثبت شده در سیستم بانکی، بانک باید چک را با قید "مغایرت امضاء" یا "نقص امضا" برگشت بزند.
  6. در صورت عدم محل کل یا بخشی از مبلغ چک، بانک باید بنا به درخواست دارندۀ چک گواهی عدم پرداخت صادر نموده و به دارندۀ چک تقدیم نماید.
  7. در صورت برگشت و عدم پرداخت چک شود، دارندۀ چک می‌تواند وجه چک را از صادر کنندۀ آن مطالبه و وصول کند.
  8. خساراتی که به علّت برگشت چک بر دارندۀ چک تحمیل شده است بر عهدۀ صادر کنندۀ چک خواهد بود. این خسارات شامل هزینه‌‌های دادرسی و حق‌الوکاله می‌باشد.

 

چک بلامحل چه حکمی دارد؟

طبق قانون مدنی صدور چک بلامحل خلاف قانون بوده و کسی که به صدور چک بلامحل اقدام نماید، مجرم و قابل تعقیب کیفری است. هر چک برگشتی‌‌ای نشان دهندۀ بدهی صادر کنندل چک و قابل شکایت و پیگیری است. دارندۀ چک با دریافت گواهی عدم پرداخت چک از بانک، می‌تواند به دادگاه مراجعه کرده و ضمن شکایت، فرم مخصوص دادخواست را تکمیل کرده و با رداخت هزینه دادرسی و ابطال تمبر و سایر تشریفات قانونی مبلغ چک را از دادگاه مطالبه کند. امّا تنها چک روز است که تعقیب کیفری و مجازات و جریمه به همراه دارد.

 

تعقیب کیفری چک به چه معنی است؟

تعقیب کیفری بدین معنی است که ضمن اینکه دادگاه، صادر کنندۀ چک را به پرداخت مبلغ چک و خسارت وارده محکوم می‌کند حبس و جزای نقدی نیز برای او در نظر بگیرد. مجازات حبس چک بلامحل بسته به مبلغ چک از شش ماه تا دو سال متغیّر است.

در صورتی که چک بلامحل باشد، دارندۀ چک با دریافت گواهی عدم پرداخت از بانک، به دادسرا مراجعه کرده و از صادر کنندۀ چک شکایت کند. برای تعقیب کیفری چک باید به چند نکته دقت شود:

  1. چک باید چک روز باشد.
  2. باید پیش از گذشت شش ماه از تاریخ چک، گواهی عدم پرداخت از بانک دریافت شود. چکی از بیش از شش ماه از تاریخ آن گذشته باشد همچون کاغذی بی‌ارزش است.
  3. تا شش ماه پس از صدور گواهی عدم پرداخت به دادسرا مراجعه نموده و برای شکایت اقدام گردد. بعد از گذشت شش ماه از صدور گواهی عدم پرداخت، شکایت پذیرفتنی نیست و قابلیت اجرایی ندارد.
  4. برای شکایت کیفری باید به دادسرای محل بانک چک صادر شده اقدام کرد.
  5. حق شکایت تنها اولین شخصی که برای وصول چک به بانک مراجعه کرده، محفوظ است و شخص دیگری نمی‌تواند برای شکایت از صادر کنندۀ چک اقدام نماید.

امّا در موارد زیادی چک قابلیّت تعقیب کیفری را ندارد و تنها حقوقی است.

 

چک حقوقی به چه معنی است؟

چک حقوقی پیگرد کیفری ندارد و صادر کنندۀ چک به مجازات حبس و جریمۀ نقدی محکوم نخواهد شد. امّا چک حقوقی هم قابل شکایت و پیگیری است. چنانچه ثابت شود چک برای معامله‌ای حلال دریافت شده است، دادگاه حکم به پرداخت مبلغ چک خواهد داد و چه بسا به توقیف اموال و دارایی صادر کنندۀ چک حکم دهد.

در هر یک از موارد زیر چک حقوقی خواهد بود:

  1. چک به روز نبوده و وعده دار باشد. چکی که به تاریخ روز نباشد قابلیّت تعقیب کیفری ندارد منتها صادر کننده باید بتواند در دادگاه وعده دار بودن چک را ثابت کند.
  2. چک بدون تاریخ باشد. چک بدون تاریخ همچون چک وعده دار است و مسئولیت کیفری ندارد امّا صادر ککنده باید بتواند بدون تاریخ بودن چک در زمان صدور را ثابت نماید.
  3. چک سفید امضا باشد. در صورتی که چک بدون قید تاریخ و نام دارنده و تنها با امضا ارائه شده باشد، حقوقی خواهد بود. البته صادر کننده باید بتواند در دادگاه سفید امضا بودن چک را ثابت کند.

 

  1. چک تضامنی باشد. اگر چک معادل مبلغ بدهی فرد با دارندۀ چک نباشد و صرفاً جهت ضمانت خرید و دیگری باشد قابلیت تعقیب کیفری نداشته و تنها حقوقی خواهد بود.
  2. چک مشروط باشد. چنانچه وصول چک به شرط و شروطی وابسته باشد قابلیت تعقیب کیفری نخواهد داشت و چک حقوقی است.
  3. شش ماه از تاریخ صدور چک و یا صدور گواهی عدم پرداخت چک گذشته باشد.

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.
 
برچسب‌ها