مرضیه زینلی

وكيل پايه يك دادگستری

09155203659
MZ5203659@gmail.com

حضانت فرزند

حضانت فرزند

مسائل حقوقی حضانت فرزند

 

معضل طلاق، ابعاد و پیچیدگی‌های مختلفی دارد و تأثیرات فردی و اجتماعی بسیاری بر جامعه می‌نهد. یکی از مسائل مهم در طلاقِ والدین، حضانت فرزند است. با توجه به اینکه ساختار و عملکرد خانواده به عنوان نخستین و پایدارترین عامل تأثیرگذار بر رشد روانی فرزندان روشن است، طلاق به عنوان یک پدیده‌ی مهم، می‌تواند با ایجاد تغییرات فاحشی در عملکرد سالم نظام خانواده، ساختار و نقش آن را در رشد همه‌جانبه‌ی  فرزندان تحت‌تأثیر قرار دهد.

حضانت کودک تا زمانی که رابطه‌ی زوجیت والدین ادامه دارد، با مشارکت پدر و مادر انجام می‌شود. با توجه به طبیعت این تکلیف، در مراحل اولیه، نوزاد، مادر وظایفی را که خاص اوست بر عهده دارد، اما در صورتی که پدر و مادر با هم اختلاف داشته باشند و یا به دلایلی جدا از هم زندگی کرده، و یا رابطه‌ی زوجیت به دلیل طلاق و یا فوت یکی از طرفین منحل شده باشد، این سؤال به وجود می‌آید که تحت این شرایط، چه شخصی( پدر یا مادر یا یکی از خویشاوندان فرزند) در گرفتن حق حضانت او اولولیت دارد و ملاک این اولویت چیست؟

 حضانت در تعریفِ حقوقیِ آن، نوعی ولایت بر طفل است و آن‌چه متعلق به مصلحت وی می‌باشد. هر چند در ظاهرِ قانون حضانت بیشتر به حمایت جسمی از کودک توجه دارد، ولی نمی توان حمایت جسمی را از حمایت روحی و عاطفی فرزند جدا دانست؛ زیرا هم در اسلام و هم در حقوق جدید این دو به هم آمیخته است. ماده‌ی 1173 قانون مدنی هم به جنبه‌ی معنوی و اخلاقی حضانت اشاره می‌کند؛ زیرا این ماده مقرر می‌دارد که:  هر گاه در اثر عدم مواظبت و انحطاط اخلاقی پدری یا مادری که طفل تحت حضانت اوست، صحت جسمانی یا تربیت اخلاقی طفل در معرض خطر باشد، محکمه می‌تواند به تقاضای اقربای طفل، یا به تقاضای قیم او یا مدعی‌العموم، هر تصمیمی را که برای حضانت طفل مقتضی بداند اتخاذ کند.

بر طبق قانون اساسی در ایران، برای حضانت و نگهداری فرزندی که پدر و مادر او جدا از یکدیگر زندگی می‌کنند، مادر تا هفت سالگی، اولویت حضانت فرزند را دارد و پس از آن اولویت با پدر است.

سؤال دیگر این است که با توجه به حقوق ایران، در صورت وجود مانع برای حضانت طفل توسط هر یک از پدر و مادر، یا عدم وجود دیگری و یا اینکه هر دو فوت نموده باشند یا اینکه هر دو در قید حیات هستند، ولی مانعی برای حضانت آن ها وجود داشته باشد، حضانت فرزند بر عهده‌ی چه شخص یا اشخاصی می‌باشد؟

در حقوق کنونی ایران، علی‌الظاهر اولویت حضانت با مادر، سپس پدر و پس از او جد پدری و در صورت نبودن او به وصی منصوب از سوی پدر یا جد پدری می‌باشد و بعد از آن نیز با قیّم است. به استناد ماده‌ی 41 قانون حمایت از خانواده، هرگاه دادگاه تشخیص دهد توافقات راجع به ملاقات، حضانت، نگهداری و سایر امور مربوط به طفل برخلاف مصلحت اوست و یا در صورتی که مسئول حضانت، از وظایفی که بر عهده‌‌ی او است خودداری کند، و یا مانع ملاقات فرزندِ تحت حضانت با اشخاصی که حق ملاقات با او را دارند شود، می‌تواند در خصوص اموری از قبیل واگذاری امر حضانت به دیگری، یا تعیین شخص ناظر با پیش‌بینی حدود نظاری وی با رعایت مصلحت فرزند، تصمیم مقتضی اتخاذ کند. بدین ترتیب دادگاه با توجه به شرایطی که ذکر شده،  می‌تواند با رعایت مصلحت فرزند، حضانت را به شخص دیگری واگذار نماید و در واگذاری حضانت به دیگری، مهمترین اصل را رعایت مصلح کودک می‌داند.

 

شرایط حضانت

شخصی که حضانت و تربیت کودک را بر عهده دارد و او را سرپرستی می کند، باید قدرت و توانایی انجام این وظیفه را داشته باشد. قدرت و توانایی نیز وقتی وجود دارد که شرایط ذیل در وی موجود باشد و چنانچه یکی از این شرایط را نداشته باشد، حق حضانت از او ساقط می‌شود.

عقل: سبک‌عقل و دیوانه که نمی‌تواند شئون خویش را اداره کند، سرپرستی و کار دیگری به او واگذار نمی‌شود. جنون در این مورد، اعم از جنون دایمی و ادواری می‌باشد، مگر اینکه جنون استمرار نداشته باشد و چندان زودگذر و نادر باشد که در عرف نتوان شخص را دیوانه نامید.

بلوغ: چون کسی بالغ نباشد، اگرچه اهل تمییز و تشخیص هم باشد، به این دلیل که او خود محتاج است که کسی او را سرپرستی کند و از او نگهداری نماید، پس او نمی‌تواند سرپرستی دیگری را بر عهده بگیرد.

قدرت و توانایی تربیت داشته باشد: حضانت به شخصی واگذار می‌شود که توانایی تربیت شخصی را داشته باشد. پدر و مادر بزهکار و مبتلا به فساد اخلاقی، از بُعد معنوی و اخلاقی خویش غافلند؛ بنابراین نخواهند توانست به تربیت اخلاقی کودک همت گمارند.

مسلمان بودن:‌ بر اساس فقه شافعی، مسلمان بودن متولی حضانت، از شرایط واگذاری حضانت است؛ بنابراین کافر حق حضانت کودک مسلمان را ندارد. چون حضانت، ولایت است و کافر نمی‌تواند ولی مسلمان باشد.

مادر با مرد دیگری ازدواج نکرده باشد: اگر مادر با مرد دیگری ازدواج کند، حق حضانت وی ساقط می‌شود، اما در این خصوص دو حالت استثنا می‌شود:

  • پدر و شوهر مادر توافق کنند که بچه نزد مادر خود باشد، در این حالت است که حق حضانت مادر باقی می‌ماند و حق حضانت جدّه از بین می‌رود.
  • شوهرِ مادر، خویشاوندِ بچه بوده و از کسانی باشد که حق حضانت او را دارند- اگرچه خویشاوند دور باشد- در این صورت اگر شوهرِ مادر به حضانت مادر رضایت داشته باشد، حق حضانت بچه را دارد و شفقی که به بچه دارد او را وادار می‌نماید تا در کفالت و نگهداری بچه به مادر کمک کند.

امراض دائمی و عادات مؤثر نداشته باشد.

بنابراین اگر یکی از این شرایط فوق که برای استحقاق حضانت بر شمرده شد در شخص دارای اولویت حضانت وجود نداشته باشد، حضانت از وی ساقط شده و به اشخاص دیگری می‌رسد که در اولویت بعدی باشند.

 

ملاقات با طفل

مسأله‌ی ملاقات طفل یکی از مسائل مهم در موضوعِ حضانت است که هر دو طرف می‌توانند در آن ایفای نقش کنند؛ زیرا ممکن است فردِ دارنده‌ی حق حضانت از ارائه‌ی طفل برای ملاقات یا طرف مقابل از استرداد طفل پس از ملاقات ممانعت به عمل آورد.  در زمینه‌ی ملاقات و ضوابط آن قانون مقرر داشته است: در صورتی که به علت طلاق یا به هر جهت دیگر هم والدین طفل در یک منزل سکونت نداشته باشند، هر یک از والدین که طفل تحت حضانت او نمی‌باشد، حق ملاقات طفل خود را دارد. تبیین زمان و مکان ملاقات و سایر جزئیات مربوطه به آن در صورت اختلاف بین والدین با محکمه است. در ماده 14 قانون حمایت از خانواده (مصوب 1353) مقرر شده است هرگاه دادگاه خانواده تشخیص دهد کسی که حضانت طفل به او محول شده است، مانع ملاقات طفل با اشخاص ذیحق شده، برای هر بار تخلف جریمه‌ی نقدی در نظر گرفته می‌شود.

پدر یا مادر یا کسانی که حضانت طفل به آن‌ها واگذار شده، نمی‌توانند طفل را به شهرستانی غیر از محل اقامت مقرر بین طرفین یا غیر از محل اقامت قبل از وقوع طلاق و یا به خارج از کشور – بدون رضایت والدین- بفرستد مگر در صورت ضرورت با کسب اجازه از دادگاه.

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.
 
برچسب‌ها