مرضیه زینلی

وكيل پايه يك دادگستری

09155203659
MZ5203659@gmail.com

مسائل حقوقی شروط ضمن ازدواج

مسائل حقوقی شروط ضمن ازدواج

مسائل حقوقی شروط ضمن ازدواج

 

عقد، به معنای توافق اشخاص برای ایجاد پیوندهای حقوقی است. گرچه آثارِ حقوقیِ عقدهایی مانند نکاح و ازدواج به وسیله‌ی قانونگذار مشخص و معین شده است؛ اما قانون‌گذار به طرفین قرارداد اجازه داده است تا حدی که مخالف قوانین امری نباشد، شرط یا شروطی را در ضمن عقد بپذیرند. این شروط را می‌توان تعهدهایی فرعی در ضمنِ تعهد اصلی دانست.

آیا هر نوع شرطی را می‌توان در ضمن عقد قرار داد و لازم الوفاء دانست؟ یا اینکه شرط با دارا بودن ویژگی‌های خاصی لازم‌الوفاء است؟ واضح است که هر نوع شرطی را با هر نوع مفادی نمی‌توان در ضمن عقد قرار داد و لازم‌الوفاء دانست، بلکه با دارا بودن ویژگی‌های لازم در ضمن عقد قرار می‌گیرد و لازم‌الوفاء می‌شود. در ادامه ویژگی‌های شروط لازم‌الوفاء بیان می‌شود:

 الف) مقدور باشد:

یعنی اجرای آن شرط در توان مشروط علیه باشد. در احراز توانِ مشروط‌علیه (کسی که برای او شرط تعیین می‌شود) اطمینان به وجود توان کافی است به طوری که از دیدگاه عرفی، شرط ناممکن جلوه نکند؛ بنابراین یقین به وجود قدرت در انجام شرط لازم نیست؛ شروط غیرمقدور باطل است

ب) دارای فایده‌ی عقلانی باشد. معیار تمیز فایده‌ی شرط،‌ بنای خردمندان است و باید دید موضوع شرط را خردمندان در آن اوضاع و احوال مفی می‌دانند یا بی‌فایده.

ج) مخالف کتاب و سنت نباشد: شرط نباید به گونه‌ای باشد که آنچه را شارع در کتاب و سنت اثبات کرده نفی نماید. شرط‌های مخالف کتاب و سنت ممکن است به صورت‌هایی مانند شرط ارتکاب حرام، شرط ترک واجب مانند ترک نماز و روزه باشد.

د) معلوم و معین باشد: شرط نامعلوم ممکن است به اصل عقد صدمه بزند؛ شرط مجهول باطل است.

 

در ماده 10 قانون مدنی بیان می‌شود «قراردادهای خصوصی نسبت به کسانی که آن را منعقد نموده‌اند در صورتی که مخالف صریح قانون نباشد، نافذ است.» بنابراین در عقد دائم، که به معنی توافق اراده‌ی یک زن و مرد برای زناشویی و زندگی مشترک و دائمی است مانعی ندارد که طرفین در ضمن آن، تعهداتی فرعی در مواردی همچون مسکن، شغل، حق طلاق و امور مالی تقبل نمایند.

شروط عقد ازدواج امروزه بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرد و اهمیت بالایی دارد. طبق اصول فقهی، شرط (تعهد) ابتدایی برای متعهد الزام آور نیست مگر این که در ضمن عقد لازمی قرار داده شود. شروط مربوط به نکاح را می‌توان ضمنِ نکاه یا ضمن عقد لازمِ دیگری قرار داد. ممکن است در صورت عقد نکاح، حق تعیین مسکن به زوجه داده شود و این که مثلا در ضمن بیع ملکی بین زوج و پدر زوجه، زوج قبول کند که در هر جایی که همسرش تعیین می‌کند سکنی نماید.

شروط ضمن عقد می‌توان به صورت کتبی یا شفاهی باشد یا همان طوری که ماده‌ی 1128 قانون مدنی بیان می‌کند به نحوی باشد که عقد متبایناَ بر آن واقع شده باشد. یعنی از اوضاع و احوال کاملا مشهود باشد که مورد خاصی جزء لاینفک عقد است اگرچه در عقدنامه ذکر نشده است. مثلا دختر و پسر دانشجویی که در سنین جوانی بوده و قصد ازدواج دارند معمولا تجرد پسر یا عدم ازدواج قبلی، پایه‌ای است اساسی که نکاح بر آن مبتنی است، اگرچه این امر در عقدنامه درج نگردد.

قانون مدنی در مواد 232 تا 234 خود، شرایط و ویژگی‌های کلی شروط ضمن عقد را بیان کرده است که این قواعد کلی است و شامل کلیه‌ی عقدها و قراردادها از جمله عقد ازدواج می‌شود. به موجب این مواد، شروط به دو دسته‌ی باطل و صحیح تقسیم می‌شوند. درباره‌ی نکاح برخی شرط‌ها شرط صفت یا شرط نتیجه یا شرط فعل یا شرط ترک فعل هستند. برای مثال ماده 1128 قانون مدنی درباره ی شرط صفت در عقد نکاح می‌گوید هرگاه در یکی از طرفین، صفتِ خاصی شرط شود و بعد از عقد معلوم شود که طرف مذکور فاقد آن صفت بوده، برای طرف مقابل حق فسخ عقد خواهد بود. بنابراین اگر شرط سن یا تحصیلات بر زوج یا زوجه شده باشد و بعد مشخص شود که شخص مورد نظر آن سن یا تحصیلات را ندارد و در حقیقت فاقدِ آن صفتی است که شرط شده بود، طرف مقابل حق فسخ نکاح را دارد.

یکی از موارد مهم استفاده از شرط ضمن عقد، در مسأله‌ی طلاق است. با توجه به این که طبق ماده‌ی 113 قانون مدنی اختیار طلاق به دست مرد است و مواردی که زن می‌توان علیرغم عدم تمایل شوهر طلاق بگیرد مشخص و معین است، ماده‌ی 1119 به عنوان راهنمایی و بیان حکم کلی شروط صحیح ضمن عقد بیان می‌دارد که طرفین عقد ازدواج می توانند شروطی که مخالف با مقتضای عقد نباشد در ضمن عقد یا ازدواج،  مقرر نمایند؛ مانندِ این که شرط شود هرگاه شوهر، زنِ دیگری بگیرد یا در مدت معین غایب شود یا نفقه ندهد یا علیه زن سوء قصد کند،‌ زن بتواند پس از اثبات موضوع در محکمه و صدور حکم نهایی، طلاق بگیرد. این طلاق از نوع بائن است و شوهر در این شرایط حق رجوع نخواهد داشت.

بر طبق قانون هر گاه شرط ضمن عقد، فعل باشد، کسی که متعهد است، باید به تعهد خود عمل کند و در صورت تخلف، طرف دیگر به دادگاه رجوع کرده و تقاضای اجبار می نماید. اما اگر متخلف از انجام تعهد، بتواند ثابت کند که عدم انجام تعهد به واسطه ی علت خارجی بوده که نمی‌توان به او مربوط نمود، به خسارت محکوم نخواهد شد. مثلا اگر شوهر قول داده باشد که در شهر محل سکونت زوجه به خدمت اشتغال خواهد داشت، ولی بعداً اداره‌ی متبوع وی را منتقل ننماید، نمی‌توان از متعهد خسارت خواست؛ زیرا حکم اداره علت خارجی است که نمی‌توان به او مربوط نمود.

درج صفحه‌ی سفیدی تحت عنوان «سایر شرایط» در سندنامه های ازدواج،‌نشان می‌دهد که به لحاظ عملی هم راه درج خواسته‌های مشروع طرفین در سند نکاح وجود دارد و طرفین می‌توانند شروطی را که بر خلاف مقتضیات ذات عقد نیست در آن درج نمایند. اما از آن‌جا که عرف جامعه و یا خانواده‌های زوجین ممکن است اضافه کردن مواردی علاوه بر آن چه در سند نکاح چاپ شده است را مطلوب نداند، شروط ضمن عقد پیشنهادی چاپ شده در نکاح نامه است که می‌تواند نقش مهمی در استحکام و تأمین حقوق خانواده ایفا نماید. اما شروطی که می‌توان اضافه کرد اغلب در موضوعات زیر مطرح می‌شود:

تهیه مسکن مستقل خانوادگی و تعیین محل زندگی با زوجین است.

انجام امور خانه و تأمین مخارج آن تکلیف مشترک زوجین است

در صورتی که انجام امور خانه و فرزندان به عهده‌ی زوجه باشد، وی در هر زمان، حق مطالبه‌ی حق‌الزحمه‌ی حال و گذشته را دارد.

زوج به زوجه وکالت بلاعزل با حق توکیل غیر داده که در صورت تمایل،‌ با انتخاب نوع طلاق، خود را مطلقه نماید و نیز به زوجه وکالت بلاعزل با حق توکیل غیر داده تا در صورت بذل، از طرف او قبول بذل نماید.

کلیه اموالی که زوجین پس از نکاح به دست می‌آورند مشترک محسوب می‌شود.

زوجه حق تحصیل و اشتغال به کار دارد.

اتخاذ تصمیم در امور زندگی با توافق طرفین خواهد بود.

خروج هر یک از زوجین از کشور با توافق طرفین خواهد بود.

 

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.
 
برچسب‌ها