مرضیه زینلی

وكيل پايه يك دادگستری

09155203659
MZ5203659@gmail.com

مسائل حقوقی مهریه

مسائل حقوقی مهریه

مسائل حقوقی مهریه

 

مهریه یا صداق از ابعاد مهم عقد ازدواج در ایران و از جمله حقوق خاصه‌ی زوجه به شمار می‌رود. عقد نکاح منشأ آثار فراوانی در روابط زوجین است. این آثار به دو دسته‌ی کلان مالی و غیرمالی قابل تقسیم است که مهریه از جمله‌ی آثار مالی عقد نکاح محسوب می شود. برطبق ماده‌ی 1082 قانون مدنی به محض جاری شدن عقد، زن مالک مهر می شود و می‌تواند هر نوع تصرفی بخواهد در آن بنماید ؛ بنابراین زوجه حق دارد پس از عقد، مهر تعیین شده را مطالبه نماید.

 

مقدار مهر در فقه

تعیین مهریه با توجه به توانایی مرد و شأن زن و آداب و رسوم افراد مختلف به طرفین واگذار شده است. اکثر فقهاء شیعه عقیده دارند که برای مهریه حداکثری وجود ندارد. علی رغم اعتقاد اکثریت فقها امامیه بر محدود نبود مهر، به استناد احادیثی از معصومین از جمله روایتی از امام باقر (ع) که فرمود :«از برکت زن کمی مهر او و از شومی وی کثرت مهر اوست» همچنین روایتی از حضرت رسول (ص) که فرمود:‌ «بهترین زنان امت من زنانی هستند که کمترین مهر را دارند» ؛ قائل به کراهت مهر زیاد و استحباب مهر کم هستند و تأکید می‌کنند بهتر است زنان با اتکاء به سنت حضرت رسول (ص) در تعیین مهریه سخت گیری نکنند.

 

مقدار مهر در حقوق ایران

قانون‌گذار در ماده ی 1080 قانون مدنی از نظریه‌ی مشهور فقها تبعیت کرده و مقرر داشته است تعیین مهر منوط به تراضی طرفین است. بنابراین مطابق این ماده، محدودیتی در تعیین مقدار مهریه وجود ندارد و مهم رضایت طرفین بر مهریه است. بر همین اساس در عمل، زوجین بر مهریه‌های سنگین توافق می‌کنند که امثر اوقات مرد قدرت بر تسلیم آن را ندارد.

 

پول به عنوان مهریه

یکی از مسائلی که امروزه وجود دارد کاهش ارزش پول در مهریه های پولی است. اقتصاددانان و حقوقدانان معاصر معتقدند پول در مفهوم امروزی، یک ارزش اعتباری مبادلاتی است و مثلی یا قیمی نیست؛ چرا که مثلی یا قیمی، مربوط به کالاهای دارای ارزش ذاتی است و پول امروزی ارزش ذاتی ندارد. با توجه به این که هرچیز قابل تملکی مهریه قرار می‌گیرد یکی از مهریه‌های رایج، پول نقد(وجه رایج) است. با توجه به کاهش ارزش پول‌های امروزی، این سؤال مطرح می‌شود که شوهر باید چه مبلغی را به عنوان مهریه به زوجه پرداخت کند؟ در پاسخ می‌توان گفت که مدلول التزامیِ تعیین مهریه این است که زوج باید به آن وفا کند. در واقع زوج متعهد به یک تعهد ضمنی عرفی است؛ به این معنا که نزد عرف رواج و شیوع دارد؛ به گونه‌ای که عرف میان این شرط و تعهد، تلازم می بیند و از آن‌جا که با ایجاد ملزوم، لازم نیز موجود می‌شود، با انشای عقد، تعهدِ ضمنیِ عرفی نیز به عنوان لازمه‌ی قرارداد وجود می یابد. پس طرفین به صورت ضمنی به این نکته توجه دارند که در مهریه‌ی پولی آن‌چه باید پرداخته شود و مورد تعهد واقع شده، در واقع پرداخت معینی از قدرت خرید است و به مبلغ اسمیِ پول توجه ندارند و در صورت کاهش ارزش پول، باید ارزش آن جبران شود. همچنین با استناد به قاعده ی «ضمان ید» می‌توان گفت که مالیّت و قدرت خرید پول نیز تحت ضمان است و در صورت کاهش ارزش آن، بر عهده‌ی متصرف است که ارزش آن را جبران کند ؛ زیرا قدرت خرید است که در پول، معیار و موضوع قرار می گیرد.

 

عندالاستطاعه بودن مهریه

در سال‌های اخیر تعیین مهریه‌های سنگین و افزایش آمار درخواست مطالبه‌ی مهریه و ناتوانی مردان از پرداخت مهریه، جزء مشکلات اساسی جامعه است. بدین جهت مسئولان با ارائه‌ی راه‌حل‌هایی همچون تعیین مالیات بر مهریه‌های سنگین یا تعیین سقف برای مهریه و یا مطرح کردن موضوع عندالاستطاعه بودن مهریه در سند ازدواج در صدد رفع این مشکل برآمده‌اند. پیشنهاد عندالالستطاعه بودن مهریه از سوی سازمان ثبت مطرح شد و دفاتر اسناد ملکف به درج شرط عندالاستطاعه در سند ازدواج شدند. این شرط به عنوان شرط ضمن عقد در صورتی که مورد توافق زوجین قرار گیرد، بدین معناست که هر زمان زوج استطاعت مالی پیدا کرد، مهریه همسرش را بپردازد. حال سؤال اینجاست که با توجه به مبانی فقهی و حقوقی آیا این شرط موجب تعلیق مهریه و در نتیجه بطلان آن خواهد بود؟ حتی اگر قید عندالاستطاعه در مهریه موجب بطلان آن نشود ، موانع اجرایی و اجتماعی برای زوجه در رسیدن به حقوق مشروع خویش ایجاد خواهد کرد. از جمله‌ی این موانع می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • بار اثبات استطاعت زوج در دین عندالاستطاعه و همچنین عدم اعسار زوج در پرداخت مهریه به عهده زوجه خواهد بود .
  • امکان اجرای ماده 2 قانون،‌ نحوه‌ی اجرای محکومیت های مالی در صورت مشروط بودن مهریه به قید عندالاستطاعه وجود ندارد ؛ زیرا در این ماده آمده است چنانچه مالی از او در دسترس باشد تا زمان دادنِ مهریه حبس خواهد شد و شرط درخواست بازداشت زوج را عدم دسترسی به اموال محکوم علیه مقرر کرده است.
  • گنجاندن شرط عندالاستطاعه باعث می شود که زوجه نتواند از حق حبس خود استفاده کند چراکه حق حبس مشروط به حال بودن مهریه است و در مهریه ی عندالاستطاعه اصولا حق حبسی برای زوجه ایجاد نمی شود.

 

حق حبس

ممکن است زوج حاضر نشود مهر همسرش را به وی تسلیم نماید. در این صورت مطابق ماده‌ی 1085 قانون مدنی زوجه حق دارد تا دریافت مهر  از تمکین خودداری نماید. از این حق زوجه به عنوان «حق حبس» یاد شده است.

 

امکان تعهد مهر توسط ثالث

از دیدگاه فقهی و حقوقی منعی برای این که فردی متعهد به پرداخت مهری شود وجود ندارد. تعهد شخص ثالث برای پرداخت مهریه ممکن است به صورت شرط ضمن عقد یا به صورت قراردادی جداگانه مطرح شود که در هر صورت باید با رضایت شخص ثالث و طرفین باشد. چنانچه تعهد ثالث به صورت شرط ضمن عقد مطرح شود،‌ چنین شرطی از شروط صحیح و در زمره‌ی شروط الحاقی به معنای شروطی که بعداً به عقد اضافه می‌شود یا شرط فعل یا شرطی که در ضمن عقد می‌آید خواهد بود که در هر دو مورد ضمانت اجرای قانونی وجود دارد. گاهی امکان دارد حالتی اتفاق بیافتد که زن، مسئول بازگرداندن نیم یا تمام مهریه شود، در این صورت چه شخص ثالث به طور تبرعی مهریه را پرداخته باشد و چه به صورت غیر تبرعی ، مهریه باید به شخص ثالث پرداخته شود ؛ زیرا نخست از ملک او خارج شده بود نه از ملک زوج. 

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.
 
برچسب‌ها