مرضیه زینلی

وكيل پايه يك دادگستری

09155203659
MZ5203659@gmail.com

شرط انفساخ در قراردادها

شرط انفساخ در قراردادها

شرط انفساخ در قراردادها

 

انسانها براي رفع نيازهاي خود، مجبور به انعقاد قراردادهايي با يكديگر هستند. بر همين اساس هدف هر يك از طرفين آن است كه قرارداد به طور كامل بين آنها اجرا گردد. ليكن گاهي قرارداد به دلايلی منفسخ ميگردد. در شرط  انفساخ، طرفين شرط ميكنند اگر حادثه يا عملي در آينده رخ داد، عقد منعقد شده بين آنها منفسخ گردد. براي مثال، در عقد اجاره، موجر شرط ميكند اگر قيمت خانه گران شود، عقد اجاره منفسخ گردد. يا منتفع شرط ميكند اگر قيمت ميوه ها در سال آينده ارزان شود، حق انتفاع از باغ معين كه به او تعلق دارد منفسخ گردد. در اين مورد عقد به محض تحقق معلق عليه منفسخ ميشود.

همانگونه كه ممكن است طرفين ايجاد و تاثير عقد را موكول به امر معلقي كنند، گاهي نيز انحلال عقد و تعهد معلق بر وقوع حادثه اي در آينده ميشود. در اين نوع تعليق، عقد با حصول حادثه يا عملي كه طرفين شرط كرده اند، منفسخ ميگردد. بر اين اساس، به محض وقوع معلق عليه، عقد به خودي خود از بين ميرود. با توجه به اين توضيحات ميتوان تعليق در انفساخ عقد را اين گونه تعريف كرد: تعليق در انفساخ عقد، نوعي از انفساخ است كه به واسطه ي تراضي طرفين در صورت حصول معلق عليه، عقد به طور قهري منفسخ ميگردد. اغلب حقوقدانان از تعليق در انفساخ عقد به عنوان «شرط  انفساخ » ياد كرده اند.

 

انواع شرط انفساخ

 

معلق عليه كه انفساخ بر حصول آن استوار است، گاهي منوط به فعل يا ترك فعل دو طرف عقد است و گاهي خارج از اراده ي طرفين و در بعضي موارد نيز منوط به فعل يا ترك فعل شخص ثالثي است. بنابراین دو حالت برای انفساخ وجود دارد؛ 1- اراده طرفین و 2- بدون اراده طرفین و قهری و 3- انفساخ به اراده شخص ثالث.

1- انفساخ به اراده طرفین

در اينگونه موارد طرفين عقد شرط ميكنند اگر يكي از آنها عملي انجام داد عقد منعقد شده منفسخ گردد. براي مثال شخصي به موجب عقد بيع، خانه اي به ديگري ميفروشد ولي در ضمن عقد شرط ميكند اگر تا پايان امسال مجوز بنگاه مشاور املاك دريافت نمودم عقد بيع منفسخ گردد تا بنگاه خود را در اين مكان مستقر نمايم. يا شخصي به دليل نياز مبرم به منزل، خانه اي را از فرد ديگري خريداري ميكند ولي شرط مينمايد چنانچه ظرف دو سال خانه ي خود را تكميل نمودم، عقد بيع خانه منفسخ گردد.

بعضي مواقع نيز طرفين شرط ميكنند چنانچه شخص عملي را ترك نمود، عقد منعقدشده، بين آنها منفسخ گردد. براي مثال، «الف» مالي را به شخص «ب» با عقد صلح منتقل ميكند و در ضمن آن شرط مينمايد تا 15 سال نفقه ي فرزند او به عهده ي متصالح باشد. در پايان شرط ميكند چنانچه متصالح از پرداخت نفقه ي ماهيانه خودداري كند يا كوتاهي كند، عقد صلح منفسخ گردد. البته اين مورد از انفساخ در مبايعه نامه ها نيز ديده ميشود. در اين موارد بايع شرط ميكند چنانچه خريدار در پرداخت باقيمانده مبلغ ثمن خودداري كند عقد منفسخ گردد.

 

2- انفساخ بدون اراده طرفین و قهری

در اين مورد طرفين شرط ميكنند، چنانچه حادثه اي خارجي، در مدتي كه عقد جريان دارد يا در موردي كه عقد آني است در يك مدت زمان معين، رخ دهد عقد منعقد شده منفسخ گردد. در اين مورد، طرفين وقوع حادثه اي را كه ممكن و احتمالي است به عنوان امر معلق عليه در ضمن عقد درج ميكنند. براي مثال، ممكن است دو طرف با آوردن صد تن گندم، مبادرت به انعقاد عقد شركت نمايند و شرط كنند چنانچه سال آينده خشكسالي نباشد عقد شركت نسبت به 50 تن از مال الشركه ي هر كدام منفسخ گردد. يا شخصي خانه ي خود را كه در تهران واقع است ميفروشد و مشتري شرط ميكند چنانچه ظرف دو سال از تاريخ عقد زلزله رخ داد عقد بيع خانه منفسخ گردد. در اين موارد كه تحقق معلق عليه كه خارج از اراده طرفين است، ممكن است رخ دهد كه منجر به انحلال عقد ميگردد. در غير اين صورت عقد براي هميشه تثبيت ميگردد.

 

3- انفساخ به اراده شخص ثالث

در اين مورد طرفین عقد شرط ميكنند چنانچه شخص ثالثي عملي انجام داد عقد منعقد شده بين آنها منفسخ گردد. براي مثال، موجر در ضمن عقد اجاره ي خانه ي خود شرط ميكند اگر شخص ثالث عقد بيع خانه خود با موجر را فسخ كرد، عقد اجاره مزبور منفسخ گردد.

گاهي اوقات نيز طرفين شرط ميكنند چنانچه شخص ثالث مبادرت به ترك فعل نمود، عقد منفسخ شود. براي مثال خريدار محصولات كشاورزي شرط ميكند اگر دولت تا پايان امسال قيمت محصولات كشاورزي را افزايش نداد، عقد منفسخ گردد.

 

مدت شرط انفساخ

 

سوالي كه در مورد شرط انفساخ مطرح ميشود اين است كه آيا امكان درج این شرط براي مدت نامحدود در عقد وجود دارد؟ در صورت عدم امكان اين نوع شرط، وضعيت حقوقي عقد چه ميشود؟ آيا تنها شرط باطل است يا عقد نيز باطل ميگردد؟

حقوقدانان با استناد به قواعد مربوط به خيار شرط معتقد هستند كه بايد مدت شرط معين باشد. علت بطلان در خيار شرط را كاهش ارزش مبيع ذكر ميكنند. بر اين اساس هر مقدار كه مدت شرط بيشتر باشد ارزش هم كمتر ميشود و چنانچه مدت خيار معلوم نباشد ارزش مورد معامله به ميزان قابل توجهي پايين مي آيد ولي ميزان آن معلوم نيست. به همين دليل شامل بند 2 ماده 233 قانون مدنی ميشود و باطل است. لذا مدت شرط انفساخ بايد معلوم و معين باشد. در نتيجه اگر این شرط بدون مدت باشد شرط باطل است.

در صورت عدم تعيين مدت، شرط باطل است، سوال اين است كه آيا به واسطه ي اين شرط عقد نيز باطل ميشود؟ به نظر ميرسد در اين مورد فساد شرط، موجب فساد در اصل عقد ميگردد، زيرا جهل به شرط موجب غرري شدن عقد ميشود. به علاوه، مطابق با ماده 401 قانون مدنی «اگر براي خيار شرط مدت معين نشده باشد هم شرط خيار و هم بيع باطل است»

دیدگاه های بازدیدکنندگان

مهدوی 28 تیر 1397 - 01:36

ممنون خیلی عالی بود هب چنین موضوعات جزئی کمتر پرداخته می شود

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.
 
برچسب‌ها